Trụ vững trên thị trường: Tư duy lại về rủi ro dành cho nhà giao dịch châu Á

Nếu đặt câu hỏi cho số đông nhà giao dịch về ý nghĩa của quản trị rủi ro, thì hầu hết họ sẽ mô tả nó như một phiên bản nào đó của việc tránh bị thua lỗ: đặt lệnh cắt lỗ, bảo toàn vốn và biết khi nào nên dừng lại. Những điều này không sai, nhưng vẫn còn thiếu và phần còn thiếu đó vô cùng quan trọng. Nếu quản lý rủi ro chỉ được hiểu như một hành động phòng thủ thì nó trở thành điều mà nhà giao dịch buộc phải chấp nhận hơn là tự chủ đón nhận. Giống như bạn buộc phải nhấn phanh khi có vật chắn phía trước xe. Ngược lại, nếu quản lý rủi ro được hiểu đúng cách thì nó gần giống với một hệ thống lái xe: là thứ giúp nhà giao dịch kiểm soát được hướng đi của mình, bất kể con đường có quanh co đến đâu.

Sự khác biệt đó lại càng quan trọng trên thị trường tài chính châu Á hiện nay. Thị trường châu Á đã mở rộng đáng kể trong một thập kỷ qua. Các nhà đầu tư cá nhân trên khắp Ấn Độ, Đông Nam Á và Trung Quốc đại lục hiện đang giao dịch cổ phiếu, chứng khoán phái sinh, tiền tệ và tài sản kỹ thuật số. Nhờ các nền tảng di động giúp việc giao dịch trở nên dễ dàng hơn, số lượng người tham gia thị trường ngày nay là con số khó có thể tưởng tượng được cách đây một thế hệ. Quyền tiếp cận đã được dân chủ hóa nhưng tư duy về rủi ro không phải lúc nào cũng theo kịp mức độ phổ biến.

Quản lý rủi ro là kỷ luật, không phải phản ứng bị động

Những nhà giao dịch vượt qua được các chu kỳ thị trường chông gai có một đặc điểm chung mà ít ai để ý: họ nghĩ về rủi ro trước khi nghĩ đến lợi nhuận. Không phải vì tâm lý bi quan, mà vì họ hiểu rằng rủi ro là biến số duy nhất mà bản thân có thể kiểm soát được. Không ai có thể điều khiển hướng đi của chỉ số Nikkei trong quý tới, hay quyết định thời điểm thay đổi chính sách từ ngân hàng trung ương. Điều mà nhà giao dịch có thể lựa chọn là mức độ rủi ro mà số vốn của họ phải chịu đựng với bất kỳ kết quả nào và cách mà họ sẽ phản ứng khi kết quả đó xảy ra.

Theo cách nhìn này, quản lý rủi ro không còn là biện pháp phòng thủ mà trở thành tính kỷ luật dài hạn. Đó là sự khác biệt giữa một nhà giao dịch bền bỉ sau năm năm trải qua những thăng trầm của cả thị trường tăng lẫn giảm và một người buộc phải rời khỏi thị trường chỉ vì một lần thua lỗ mất kiểm soát. Sự bền bỉ trên thị trường là kết quả của việc không bao giờ mắc phải những sai lầm thảm khốc.

Kiểm soát mức độ tiếp xúc rủi ro để cánh cửa luôn mở

Có một niềm tin dai dẳng rằng quản lý rủi ro và cơ hội lợi nhuận là hai thái cực đối lập: bên này càng nhiều thì bên kia càng ít. Thực tế phức tạp hơn nhiều. Thả nổi nguy cơ rủi ro không làm gia tăng cơ hội lợi nhuận: nó chỉ tập trung cơ hội vào ít giao dịch hơn nhưng quy mô vị thế lớn hơn, và như thế, bất kỳ giao dịch nào trong số đó nếu thua lỗ thảm khốc đều khiến bạn phải dừng bước. Ngược lại, việc kiểm soát rủi ro sẽ giúp phân bổ cơ hội qua thời gian. Tiền vốn được đảm bảo, luôn có sẵn khi điều kiện thị trường thuận lợi cho chiến thuật giao dịch của bạn, thay vì cạn kiệt rồi mất hết lúc thị trường bất lợi.

Tiếp đến, cần khẳng định lại ý nghĩa quan trọng của các công cụ thường dùng trong quản lý rủi ro. Xác định quy mô vị thế là lời tuyên bố về niềm tin và sự khiêm tốn, một sự thừa nhận rằng bất kỳ quan điểm nào cũng có thể sai lầm. Đa dạng hóa không phải là biện pháp phòng ngừa cho sự thiếu hiểu biết, mà trái lại, là nhận thức rằng thị trường tưởng thưởng không đồng đều và việc hiện diện trên nhiều lĩnh vực sẽ bền vững hơn là chỉ xuất sắc trong một lĩnh vực duy nhất.

Hiểu rõ khả năng chấp nhận rủi ro của bản thân là nền tảng cốt lõi để đưa ra những quyết định mà bạn thực sự có thể sống chung với nó và chấp nhận tuân thủ. Đó cũng là lý do tại sao các nền tảng môi giới như M4Markets tích hợp đa dạng công cụ quản lý rủi ro vào nền tảng của họ, như bảo vệ số dư âm, đòn bẩy linh hoạt và kiểm soát vị thế trực tiếp. Những công cụ này không phải để hạn chế nhà giao dịch, mà để cung cấp phương tiện kiểm soát mức độ rủi ro tương ứng với niềm tin của mỗi người.

Bối cảnh thị trường châu Á

Thị trường châu Á có những đặc điểm riêng biệt, thuận lợi cho tư duy kiểm soát rủi ro này. Các sàn giao dịch trong khu vực đón nhận dòng vốn chủ yếu đến từ nhà đầu tư cá nhân, tài sản giao dịch trải rộng từ những lĩnh vực nhạy cảm với chính sách đến các loại tiền tệ biến động mạnh với tin tức kinh tế vĩ mô. Giờ giao dịch trùng với giờ giao dịch của London và New York, nghĩa là biến động mạnh có thể xảy ra vào hầu như bất kỳ thời điểm nào trong ngày. Và tâm lý đối mặt với rủi ro của nhà đầu tư châu Á cũng rất đa dạng. Số đông nhà đầu tư cá nhân nhiệt tình hưởng ứng theo đà tăng trưởng, nhưng cũng có những nhóm nhà đầu tư bảo thủ sâu sắc.

Các đặc điểm kể trên không phải là điểm yếu. Nhưng chúng có nghĩa là nếu đem một chiến thuật quản lý rủi ro dành riêng cho thị trường khác áp dụng một cách máy móc vào thị trường châu Á này thì hoàn toàn không phù hợp. Hiểu biết về mô hình thanh khoản địa phương, ảnh hưởng của các chu kỳ chính sách và khía cạnh tiền tệ của các vị thế xuyên biên giới mới là cách tiếp cận rủi ro thông minh ở châu Á. Rủi ro mang tính bối cảnh, chứ không phải chung chung.

Duy trì tính nhất quán

Có lẽ khía cạnh bị đánh giá thấp nhất trong quản trị rủi ro chính là cảm xúc. Những giai đoạn thị trường biến động mạnh là lúc tính kỷ luật được thử thách và có giá trị nhất. Muốn tăng gấp đôi vốn sau một lệnh thua, hoặc chán nản muốn bỏ một kế hoạch đã được tính toán kỹ lưỡng chỉ vì thị trường đi ngược lại dự đoán trong vài ba ngày – đó đều là bản năng của con người. Nhưng thị trường không quan tâm đến bản năng đó. Một nhà giao dịch đã bình tĩnh xác định giới hạn rủi ro của mình từ trước, sẽ không cần phải quyết định lại chúng trong lúc thị trường lao dốc. Và sự cam kết bền bỉ từ trước sẽ giúp nhà giao dịch tránh được những tổn thất không thể vãn hồi.

Cũng cần lưu ý là, tính nhất quán không có nghĩa là luôn luôn cứng nhắc. Hệ thống quy tắc quản lý rủi ro tốt sẽ thích ứng khi điều kiện thị trường thay đổi: và nhà giao dịch có thể giảm mức độ rủi ro một cách hợp lý trong giai đoạn bất ổn cao và xây dựng lại sau đó. Thị trường luôn biến động không ngừng, thứ cần giữ vững là thói quen đưa ra quyết định thận trọng thay vì phản ứng bốc đồng.

Luôn sẵn sàng

Có một nguyên tắc đơn giản nhưng phải cần thời gian để thấu hiểu: mục tiêu của quản lý rủi ro không phải là làm cho rủi ro biến mất. Mà là đảm bảo rằng rủi ro được hiểu rõ, đánh giá đúng và giữ ở mức độ phù hợp để nhà giao dịch vẫn kiểm soát được rủi ro của mình bất kể thị trường biến động như thế nào. Chính sự kiểm soát đó sẽ giúp hoạt động giao dịch diễn ra xuyên suốt giữa các chu kỳ thị trường chứ không bị buộc phải dừng lại bởi một chu kỳ nào đó.

Đối với cộng đồng nhà giao dịch đang ngày càng lớn mạnh ở châu Á, việc định hình lại tư duy về rủi ro sẽ là sự thay đổi mấu chốt nhất. Cơ hội trên thị trường rất dồi dào và sẽ luôn như vậy. Nhà giao dịch được hưởng lợi nhiều nhất không phải là những người cố gắng chạy theo mọi biến động, mà là những người quản lý rủi ro đủ tốt để vẫn còn trụ vững chờ đợi cơ hội tiếp theo.