El Niño tác động như thế nào đến nền kinh tế thế giới?

Hiện tượng này đặc biệt đang được lưu ý trong năm nay khi hình thái thời tiết rất bất thường này có thể dẫn tới tác động lạm phát vòng thứ 2 trong bối cảnh giá cả năng lượng gia tăng do xung đột tại Trung Đông kéo dài từ cuối tháng 2 tới nay khiến cho nguồn cung giá dầu bị hạn chế. Sự xáo trộn khí hậu toàn cầu tấn công trực tiếp vào các trung tâm sản xuất nông nghiệp hàng đầu, làm suy giảm năng suất sinh học và bóp nghẹt nguồn cung các mặt hàng nông sản thiết yếu.

Xác suất xảy ra El Niño

Hiện tượng này đặc biệt đang được lưu ý trong năm nay khi hình thái thời tiết rất bất thường này có thể dẫn tới tác động lạm phát vòng thứ 2 trong bối cảnh giá cả năng lượng gia tăng do xung đột tại Trung Đông kéo dài từ cuối tháng 2 tới nay khiến cho nguồn cung giá dầu bị hạn chế. Sự xáo trộn khí hậu toàn cầu tấn công trực tiếp vào các trung tâm sản xuất nông nghiệp hàng đầu, làm suy giảm năng suất sinh học và bóp nghẹt nguồn cung các mặt hàng nông sản thiết yếu.

Xác suất xảy ra El Niño

Nguồn: Investing.com

Mía đường: Trái với lo ngại thâm hụt nặng ban đầu do hạn hán tại Ấn Độ và Thái Lan, vụ mùa kỷ lục tại Brazil với tỷ lệ ép mía làm đường đạt đỉnh 48,8% đã đưa thị trường về trạng thái thặng dư nhẹ ~0,9 triệu tấn (sản lượng ~181,3 triệu tấn so với nhu cầu ~180,4 triệu tấn), giúp giá đường thô hạ nhiệt về mức 18 – 21 cents/lb.

Giá đường tương lai

Nguồn: Investing.com

Cà phê: Thị trường toàn cầu tiệm cận mức cân bằng (sản lượng ~178 triệu bao so với nhu cầu ~177 triệu bao), nhưng bị lệch pha chủng loại nghiêm trọng. Khô hạn tại Việt Nam và Indonesia gây thiếu hụt sâu dòng Robusta làm giá bứt phá lập đỉnh lịch sử 30 năm, trong khi nguồn cung Arabica dồi dào từ Brazil gánh vác tổng sản lượng chung.

Dầu cọ: Thời tiết khô hạn ở Indonesia và Malaysia làm chậm chu kỳ chín của chùm quả tươi, khiến sản lượng chững lại ở ~78,5 – 79 triệu tấn, thâm hụt 0,8 – 1,2 triệu tấn so với nhu cầu ~79,5 – 80 triệu tấn (được thúc đẩy bởi chương trình phối trộn nhiên liệu sinh học B35/B40), giữ giá dầu cọ tăng ổn định.

Gạo: Sản lượng toàn cầu đạt mức kỷ lục ~528 triệu tấn, thừa nhẹ so với nhu cầu ~526 triệu tấn. Mặt bằng giá xuất khẩu vẫn neo cao chủ yếu xuất phát từ chính sách hạn chế và thuế xuất khẩu từ Ấn Độ nhằm bảo đảm an ninh lương thực nội địa, chứ không phải do thiếu hụt sản lượng tuyệt đối trên thế giới.

Đối với Việt Nam:
Tác động của siêu El Niño lần này trong khoảng cuối năm tới đầu năm sau sẽ trùng vào mùa khô của khu vực Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, có thể sẽ khiến vùng trồng cao su, cà phê hay lúa lớn không đủ nước tưới và sụt giảm mạnh sản lượng. Tình trạng xâm nhập mặn có thể sẽ tái diễn với cường độ lớn hơn rất nhiều so với hạn mặn lịch sử như mùa khô năm 2015 - 2016. Cần phải có kịch bản ứng phó và xây dựng các công trình trữ nước, ngăn mặn hợp lý để có thể đối phó với tình trạng thời tiết khắc nghiệt phía trước.

Các doanh nghiệp cũng cần nắm rõ rủi ro này để có thể tích luỹ hàng hoá, nguyên vật liệu phù hợp, tránh bị sốc về nguồn cung gây ra rủi ro thiếu/giá nguyên liệu đầu vào tăng cao làm giảm hiệu quả hoạt động kinh doanh.

Phản ứng từ các NHTW:
Trước làn sóng thời tiết cực đoan do El Niño gây sụt giảm nguồn cung và đẩy giá hàng hóa nông sản lên cao, các Ngân hàng Trung ương (NHTW) toàn cầu đang coi đây là một rủi ro cấu trúc mới gây áp lực lạm phát do chi phí đẩy.

Cục dự trữ liên bang Mỹ (Fed): Dù ưu tiên Lạm phát Lõi, Fed vẫn chịu áp lực khi El Niño đẩy giá nông sản lên cao, làm chậm tiến trình đưa Lạm phát Toàn phần về 2% và khiến lộ trình giảm lãi suất trở nên cẩn trọng hơn.

ECB: ECB lo ngại giá thực phẩm nhập khẩu tăng sẽ kích hoạt "hiệu ứng vòng hai" khi người lao động đòi tăng lương, đẩy lạm phát lan sang ngành dịch vụ và buộc họ duy trì mặt bằng lãi suất thắt chặt dài hơn.

BoE (Anh): Ngân hàng Trung ương Anh đặc biệt cảnh báo rủi ro thời tiết cực đoan như El Niño là biến số tiêu cực làm gia tăng biến động giá thực phẩm nhập khẩu, trực tiếp đe dọa tiến trình hạ lạm phát và có khả năng xảy ra lạm phát làn sóng thứ hai, buộc BoE phải duy trì lập trường tiền tệ thận trọng.

RBI (Ấn Độ): Do lương thực chiếm gần 50% rổ CPI, RBI phản ứng gay gắt nhất khi buộc phải neo lãi suất cao kéo dài và phối hợp cấm xuất khẩu gạo, đường để hạ nhiệt giá nội địa, ưu tiên ổn định vĩ mô.

BOJ (Nhật Bản): Phụ thuộc hơn 60% vào thực phẩm nhập khẩu, BOJ chịu áp lực "nhập khẩu lạm phát" nặng nề, góp phần thúc đẩy NHTW này từ bỏ chính sách lãi suất âm để kiềm chế đà suy yếu của đồng Yên.

Như vậy, rủi ro từ “siêu El Niño” trong năm nay kéo sang năm 2027 có thể tiếp tục làm gia tăng các mặt hàng nông sản khi sản lượng dự báo sẽ bị sụt giảm khiến cho các nhà nhập khẩu bắt đầu tích luỹ tồn kho từ sớm, đẩy mức giá lên cao hơn. Giá các mặt hàng nông nghiệp làm tăng thêm chi phí đầu vào trong các ngành thức ăn chăn nuôi, chế biến nông sản hay sản phẩm cuối tới người tiêu dùng. Khả năng chuyển giá vào giá hàng hoá cuối cùng có thể gây thêm áp lực lạm phát vốn đã gia tăng trở lại trong thời gian gần đây, gây thêm áp lực tăng lãi suất, đẩy cao chi phí vay, lợi tức trái phiếu. Điều này khiến cho các NHTW tiếp tục lo lắng bên cạnh áp lực chi phí năng lượng tăng cao đến từ xung đột tại Trung Đông hiện tại bị kéo dài mà chưa có dấu hiệu kết thúc.

Rủi ro về thời tiết thậm chí không còn là những biến động bất ngờ mà các NHTW hiện tại đang phải tính toán thêm các rủi ro này vào các dự báo của mình trong tương lai do các quy luật thời tiết thay đổi ngày càng bất thường.

El Niño lần này cũng không ngoại lệ và nếu nó gây ra làn sóng tăng giá mạnh mẽ, nền kinh tế thế giới có thể đối mặt với nhiều áp lực tăng trưởng trong thời gian tới. Và các nhà đầu tư cần nhìn nhận El Niño lần này như là một rủi ro đáng kể để quyết định phân bổ vốn đầu tư cho hợp lý, tránh gặp bất ngờ với các diễn biến thực tế trên thị trường và luôn đưa ra các kịch bản có thể gặp phải để hành động một cách phù hợp.