Cú sốc giá đồng: Thuế quan Mỹ, tồn kho cạn kiệt và nguy cơ thiếu hụt tiếp theo

Bảng 1: Giá đồng tại 2 sàn giao dịch chính (đã được chuẩn hoá)

Đầu tiên, phải kể tới xu hướng dịch chuyển mạnh mẽ đồng vật lý từ các sàn giao dịch chuyển về Mỹ khiến cho lượng tồn kho trên sàn COMEX tăng mạnh do việc lo ngại tăng mạnh thuế nhập khẩu vào Mỹ đối với đồng tinh luyện lên tới 15 - 30% kể từ năm 2027, trước đó, một số sản phẩm bán thành phẩm đã chịu mức thuế lên tới 50% từ tháng 8/2025. Các nhà giao dịch đã di chuyển hàng trăm ngàn tấn đồng từ khắp nơi trên thế giới về các kho của Mỹ để chốt mức giá hiện tại trước khi các rào cản thương mại làm tăng chi phí nhập khẩu. Điều này tạo ra một lượng dự trữ chiến lược lớn tại Mỹ nhưng lại làm thắt chặt nguồn cung ở các khu vực khác, đẩy giá đồng thế giới lên cao. Trong khi đó, tồn kho trên sàn LME sụt giảm gần một nửa trong năm 2025, đẩy tồn kho trên sàn COMEX tăng gấp 5 lần tính từ đầu năm.

Hình 2: Tồn kho đồng trên sàn giao dịch COMEX

Tiếp theo, phải kể đến nhu cầu tăng trưởng mạnh mẽ thể hiện sức khoẻ của nền kinh tế, đặc biệt là sự chuyển đổi mạnh mẽ sang năng lượng sạch và AI thúc đẩy thêm nhu cầu sử dụng đồng trong da dạng các bộ phận. Với sự nổi lên rất mạnh mẽ gần đây của năng lượng gió và điện mặt trời với độ phân tán rất lớn với quy mô công suất/diện tích sử dụng nhỏ hơn hẳn các loại năng lượng truyền thống khiến cho nhu cầu gia tăng mạng lưới truyền tải điện làm tăng nhu cầu đồng mặc dù là nhôm có thể thay thế đối với đồng nhưng với khả năng dẫn điện tốt hơn, đồng vẫn được sử dụng lớn trong mạng lưới truyền tải và biến thế. Điện gió cũng sử dụng đáng kể đồng với nhu cầu gần gấp 3 lần với cùng một công suất so với điện mặt trời. Công suất năng lượng tái tạo dự kiến sẽ tiếp tục gia tăng 7-10% trong vòng 10 năm tới giúp cho nhu cầu về đồng tiếp tục gia tăng. Xe điện hay AI cũng là một động lực thúc đẩy đáng kể nhu cầu đồng trong động cơ hay các bộ làm mát trung tâm dữ liệu, hệ thống cấp điện….

Theo ước tính của BloombergNEF, nhu cầu đồng trong việc chuyển đổi năng lượng dự kiến chiếm khoảng 40% nhu cầu đồng trong các năm tới nếu không có sự gia nhập của các mỏ mới và sẽ vượt nguồn cung trong thập kỷ tới thậm chí là ngay trong năm 2026 này. JPM cũng dự báo năm 2026 sẽ thiếu hụt khoảng 330.000 tấn đồng tinh luyện trong khi Goldman Sachs (NYSE:GS) dự báo thiếu hụt khoảng 15,000 tấn, còn Morgan Stanley dự báo thiếu hụt hơn 590.000 tấn.

Tuy nhiên với vùng giá cao như thế này cũng sẽ kích thích cho việc tái khởi động lại các mỏ không hiệu quả trước đó hoặc là mở thêm các mỏ mới. Mặc dù vậy, thời gian và nguồn vốn để tái khởi động hay khai thác các mỏ mới cũng sẽ rất lớn và tốn thời gian (khoảng 15 năm cho mỏ mới) khiến cho nguồn cung khó có thể đáp ứng ngay trong một sớm một chiều. Theo phân tích của S&P Global, chỉ có 14 mỏ được tìm thấy trong 10 năm gần đây trong số 239 mỏ lớn được phát hiện từ năm 1990 đến năm 2023.

Hình 3: Cân bằng cung cầu:

Về nguồn cung. Các sự cố từ các mỏ lớn trên thế giới đặc biệt là hàm lượng quặng chất lượng giảm dần khiến cho nguồn cung càng ngày càng gặp áp lực. Chile là nước sản xuất hàng đầu với công suất khoảng 1 triệu tấn/năm cũng đang đối mặt với các thách thức này khiến thế giới phải lo ngại. Các nhà phân tích chỉ ra rằng hàm lượng quặng trung bình trên toàn thế giới đã giảm khoảng 25% trong thập kỷ qua, buộc các công ty khai thác phải xử lý khối lượng đất đá lớn hơn 33% để thu được cùng một lượng đồng thành phẩm.

Mặc dù khả năng tăng trưởng nguồn cung đồng dễ hơn các kim loại quý khác do có thể tinh luyện trực tiếp từ quặng nhưng với sự bất ổn của nền kinh tế thế giới, các nhà sản xuất cũng rất cẩn trọng trong việc tăng nhanh sản lượng khiến giá sụt giảm nhanh chóng mà sẽ có xu hướng tăng nhẹ dần dần để hưởng lợi ở mức giá cao hơn.

Với tiềm năng về nhu cầu chuyển đổi năng lượng mạnh mẽ từ năng lượng tái tạo, xe điện hay AI đồng hành cùng với các nhu cầu khác vẫn duy trì mức tốt theo chu kỳ của nền kinh tế kết hợp với sự thiếu hụt nguồn cung tiềm năng trong thời gian tới, giá đồng có thể duy trì ở mức trên 10.000 USD trong thời gian tới.