Tin Tức Nóng Hổi
0
Phiên Bản Không Quảng Cáo. Nâng cấp trải nghiệm Investing.com của bạn. Giảm tới 40% Thêm thông tin chi tiết

Mô hình định lượng Z-Score - Lý thuyết và thực tế

Tin chứng khoán16/08/2021 11:01
Đã lưu. Xem Mục Đã Lưu.
Bài báo này đã được lưu trong Mục Đã Lưu của bạn
 
Mô hình định lượng Z-Score - Lý thuyết và thực tế

Vietstock - Mô hình định lượng Z-Score - Lý thuyết và thực tế

Định lượng là một khái niệm không quá mới trong giới nghiên cứu. Tuy nhiên, đối với hầu hết các nhà đầu tư trên thị trường Việt Nam thì các mô hình định lượng vẫn còn khá xa lạ. Điều này cũng dẫn đến một số sai lầm trong quá trình áp dụng.  

Mô hình định lượng là gì?

Trong nghiên cứu và phân tích, phương pháp định lượng và định tính đều đóng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, hai trường phái này lại trái ngược nhau về triết lý, ý tưởng cốt lõi và cách thức hoạt động.

Phân tích định tính là phương pháp tìm cách mô tả, phân tích đặc điểm các nhân tố từ quan điểm và kinh nghiệm của người làm nghiên cứu. Phương pháp định tính có khá nhiều hạn chế như tính chủ quan rất cao, khó khái quát… Điều này là cho kết quả đầu ra thiếu đi sự ổn định.

Phân tích định lượng chủ yếu dựa trên số liệu cụ thể, xây dựng các mô hình với nhiều biến số phức tạp. Kết luận thường dựa trên sự diễn dịch logic các kết quả số liệu từ mô hình và tính ổn định theo thời gian là khá cao.   

Phân tích định lượng cho phép đo lường và đánh giá mối liên quan giữa những biến số. Các phương pháp định lượng phổ biến mạnh nhất ở Mỹ và không hề ngạc nhiên là tác giả của hầu hết các mô hình định lượng nổi tiếng đều mang quốc tịch Mỹ.

Dựa trên các khối dữ liệu lớn (big data) thu thập được và xây dựng các mô hình định lượng (quantitative model), người phân tích có thể đánh giá các quan hệ kinh tế, tài chính… với độ tin cậy cụ thể về mặt thống kê. Trong thị trường tài chính, những kết quả này sẽ rất hữu ích cho phân tích, dự báo và ra quyết định đầu tư.   

Nhu cầu đánh giá rủi ro là rất lớn

Khi doanh nghiệp bị rơi vào tình trạng căng thẳng tài chính (financial distress) thì sẽ là mối nguy đối với các ngân hàng cho vay cũng như những nhà đầu tư đang nắm giữ cổ phiếu của doanh nghiệp đó.

Việc phát hiện doanh nghiệp bị căng thẳng tài chính và có thể mất khả năng hoạt động liên tục trong tương lai luôn là đề tài được giới đầu tư chứng khoán nói riêng và giới tài chính nói chung quan tâm.

Các giáo sư, chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực kế toán, tài chính… đều có đề xuất những mô hình định lượng để đánh giá rủi ro của doanh nghiệp. Việc áp dụng các mô hình định lượng này vào thực tiễn Việt Nam còn một khoảng cách khá lớn do sự khác biệt về chuẩn mực kế toán cũng như tính đặc thù của các doanh nghiệp bản địa.  

Tuy nhiên, ít nhất thì nhà đầu tư cũng có một công cụ có độ tin cậy nhất định để giúp gạn lọc bớt những doanh nghiệp “nguy hiểm” và chọn ra được các mục tiêu hợp lý. Một trong những mô hình đáng chú ý nhất là Z-Score của Giáo sư Edward Altman.

Nguồn: Global Economic Intersection

Lý thuyết về mô hình Z-Score 

Giáo sư Edward Altman giảng dạy tại Đại học New York (NYU) trong suốt nhiều năm. Ông cũng đồng thời là Giám đốc Nghiên cứu của NYU Salomon Center.

Ông công bố mô hình Z-Score lần đầu vào năm 1968 trên tạp chí Journal of Finance.

Z = 1.2X1 + 1.4X2 + 3.3X3 + 0.64X4 + 0.999X5

Trong đó:

X1: Tỷ số vốn lưu động trên tổng tài sản (Working Capitals/Total Assets)   

X2: Tỷ số lợi nhuận giữ lại trên tổng tài sản (Retain Earnings/Total Assets)

X3: Tỷ số lợi nhuận trước lãi vay và thuế trên tổng tài sản (EBIT/Total Assets)      

X4: Giá trị thị trường của vốn chủ sở hữu trên giá trị sổ sách của tổng nợ (Market Value of Total Equity / Book Values of Total Liabilities)         

X5: Tỷ số doanh số trên tổng tài sản (Sales/Total Assets)   

Cách xếp loại doanh nghiệp:

2.99 < Z: Doanh nghiệp nằm trong vùng an toàn, chưa có nguy cơ phá sản         

1.81 < Z < 2.99: Doanh nghiệp nằm trong vùng cảnh báo, có thể có nguy cơ phá sản     

Z < 1.81: Doanh nghiệp nằm trong vùng nguy hiểm, nguy cơ phá sản cao

Giáo sư Edward Altman. Nguồn: Đại học New York (NYU)

Mô hình này lúc đầu được Giáo sư Edward Altman xây dựng dựa trên các phương pháp phân tích thống kê trên các công ty sản xuất. Vì vậy, Z-Score ban đầu chỉ áp dụng cho các doanh nghiệp sản xuất chứ không áp dụng cho các loại hình khác.

Z Score được tính toán dựa trên 5 chỉ số tài chính kết hợp với trọng số và được sử dụng để đánh giá rủi ro doanh nghiệp. Các chỉ tiêu sử dụng trong công thức tính toán đều dễ dàng thu thập được trên báo cáo tài chính. Mặc dù mô hình Z-Score được phát triển tại Mỹ nhưng hầu hết các nuớc vẫn có thể sử dụng với độ tin cậy khá cao.

Một trong những thành công kinh điển của mô hình này ở Việt Nam là trường hợp của CTCP Tập đoàn Kỹ nghệ gỗ Trường Thành (HOSE: TTF). Công ty này bất ngờ báo lỗ hơn 1,120 tỷ đồng trong quý 2/2016, khi hơn ngàn tỷ đồng hàng tồn kho "không cánh mà bay".

Nợ phải trả ngắn hạn của TTF vượt tài sản ngắn hạn, hàng loạt khoản mục tại báo cáo tài chính phải điều chỉnh và hồi tố, một phần doanh thu đáng kể bị nghi ngờ tính xác thực, đơn vị kiểm toán đưa ra lưu ý về khả năng hoạt động liên tục của công ty. Mọi thứ gần như bung bét…

Thị trường chứng khoán hoang mang, kỳ vọng nhanh chóng được thay thế bởi nỗi sợ và sự phẫn nộ. TTF chịu cảnh bán tháo, giá cổ phiếu giảm hơn 90% trong 4 tháng ngắn ngủi, quét sạch 5,700 tỷ đồng vốn hóa. Từ một cổ phiếu vàng, TTF giờ đây phải đối diện nguy cơ hủy niêm yết trước khả năng tổng lỗ lũy kế của doanh nghiệp sẽ vượt quá số vốn điều lệ.

Mô hình Z-Score đã có những cảnh báo quan trọng dựa trên báo cáo tài chính các nằm 2014 và 2015 của TTF. Kết luận của mô hình là “Doanh nghiệp nằm trong vùng nguy hiểm, nguy cơ phá sản cao” trong cả hai năm liền trước của scandal làm rung động thị trường của TTF vào năm 2016.

Bảng tính toán Mô hình Z-Score của TTF năm 2014
Bảng tính toán Mô hình Z-Score của TTF năm 2015
Nguồn: VietstockFinance

Z-Score có nhiều phiên bản

Nhiều người hay nhầm lẫn khi áp dụng Z-Score vào thực tế. Sai lầm hay gặp nhất là áp dụng công thức Z-Score nguyên thủy cho tất cả các cổ phiếu ở tất cả các ngành. Công thức Z-Score nguyên thủy chỉ áp dụng cho ngành sản xuất (manufacturing) và đã niêm yết.  

Sau đó, Giáo sư Edward Altman đã phát triển công thức cho các trường hợp khác. Cụ thể, ngành sản xuất (manufacturing) và chưa niêm yết sẽ sử dụng Z’-Score. Các doanh nghiệp thuộc nhóm phi sản xuất (non-manufacturing) như bất động sản, dịch vụ tài chính, giáo dục… sẽ áp dụng Z’’-Score. Đây cũng là điều khá hợp lý vì những doanh nghiệp thuộc những ngành nghề khác nhau sẽ có phương thức hoạt động, cấu trúc tài chính và rủi ro khác nhau.

Z'' = 6.56X1 + 3.26X2 + 6.72X3 + 1.05X4

Cách xếp loại doanh nghiệp:

2.6 < Z'': Doanh nghiệp nằm trong vùng an toàn, chưa có nguy cơ phá sản

1.1 < Z'' < 2.6: Doanh nghiệp nằm trong vùng cảnh báo, có thể có nguy cơ phá sản

Z'' < 1.1: Doanh nghiệp nằm trong vùng nguy hiểm, nguy cơ phá sản cao

Đến năm 2006, Giáo sư Edward Altman và Giáo sư Edith Hotchkiss phát triển công thức mới cho các doanh nghiệp thuộc nhóm phi sản xuất (non-manufacturing) ở thị trường mới nổi (emerging market) nhằm xếp hạng chất lượng trái phiếu (bond rating) với giá trị 0 điểm tương ứng với xếp hạng trái phiếu ở mức D. Họ gọi nó là Z’’-Score điều chỉnh với công thức như sau:

Z'' = 3.25 + 6.56X1 + 3.26X2 + 6.72X3 + 1.05X4

Cách xếp loại doanh nghiệp:

5.85 < Z'': Doanh nghiệp nằm trong vùng an toàn, chưa có nguy cơ phá sản

4.35 < Z'' < 5.85: Doanh nghiệp nằm trong vùng cảnh báo, có thể có nguy cơ phá sản

Z'' < 4.35: Doanh nghiệp nằm trong vùng nguy hiểm, nguy cơ phá sản cao   

Ví dụ trong trường hợp của CTCP Địa ốc Sài Gòn Thương Tín (HOSE: HM:SCR) nếu chúng ta dùng công thức Z-Score nguyên thủy (vốn được áp dụng cho các công ty sản xuất) thì sẽ ra các con số 0.86 và 0.89 cho các năm 2019 và 2020. Khi đó nhà đầu tư sẽ dễ đi đến một kết luận hết sức sai lầm là “Doanh nghiệp nằm trong vùng nguy hiểm, nguy cơ phá sản cao”!

Khi doanh nghiệp thuộc ngành phi sản xuất (cụ thể trong trường hợp này là bất động sản) thì phải áp dụng công thức Z’’-Score. Chúng ta sẽ thu được kết quả chính xác như hình bên dưới.         

Bảng tính toán Mô hình Z’’-Score của SCR năm 2019
Bảng tính toán Mô hình Z’’-Score của SCR năm 2020
Nguồn: VietstockFinance

Như vậy, Z’’-Score của SCR đạt mức 3.20 và 3.11 trong các năm 2019 và 2020. Z’’-Score điều chỉnh là 6.45 và 6.36 (cộng thêm 3.25 vào Z’’-Score). Tất cả con số này đều cho thấy doanh nghiệp nằm trong vùng an toàn, chưa có nguy cơ phá sản.

Nói tóm lại, các mô hình định lượng nói chung và mô hình đánh giá rủi ro, căng thẳng tài chính (financial distress) có tính ứng dụng rất lớn. Tuy nhiên, nhà đầu tư cần tìm hiểu một cách chính xác và đầy đủ để tránh những sai lầm đáng tiếc trong quá trình phân tích.

Thế Phong

Mô hình định lượng Z-Score - Lý thuyết và thực tế
 

Các Bài Báo Liên Quan

Góc nhìn tuần 29/11-03/12: Rung lắc, tích lũy?
Góc nhìn tuần 29/11-03/12: Rung lắc, tích lũy? Theo Vietstock - 28/11/2021

Vietstock - Góc nhìn tuần 29/11-03/12: Rung lắc, tích lũy?VCBS cho rằng xu hướng của chỉ số trong tuần 29/11-03/12/2021 sẽ là kiểm định lại ngưỡng hỗ trợ quanh ngưỡng 1,490 điểm...

Sự trỗi dậy của chủ nghĩa tư bản vô hình
Sự trỗi dậy của chủ nghĩa tư bản vô hình Theo Vietstock - 28/11/2021

Vietstock - Sự trỗi dậy của chủ nghĩa tư bản vô hìnhNền kinh tế số hóa, phi vật chất hóa, dựa trên tri thức đã và đang ngày một mở rộng, đồng thời nó có thể đem lại giá trị to lớn...

Thêm một Bình Luận

Hướng Dẫn Đăng Bình Luận


Chúng tôi khuyến khích các bạn đăng bình luận để kết giao với người sử dụng, chia sẻ quan điểm của bạn và đặt câu hỏi cho tác giả và những người khác. Tuy nhiên, để duy trì bài luận ở mức độ cao, chúng tôi đều phải đánh giá và yêu cầu, vì vậy xin vui lòng ghi nhớ những tiêu chí sau: 

  • Làm phong phú cuộc đàm luận
  • Đi vào trọng tâm và đúng hướng. Chỉ đăng những nội dung liên quan đến chủ đề đang được thảo luận.
  • Hãy tôn trọng. Kể cả những ý kiến tiêu cực cũng phải được viết trong khuôn khổ tích cực và ngoại giao.
  •  Sử dụng phong cách viết chuẩn. Bao gồm cả dấu chấm câu, chữ hoa và chữ thường.
  • LƯU Ý: Các tin rác và/hoặc thông điệp cùng đường dẫn quảng cáo trong bài bình luận sẽ bị xóa bỏ.
  • Tránh những công kích cá nhân, báng bổ hay vu khống trực tiếp đến tác giả hay một người sử dụng khác.
  • Chỉ cho phép các bình luận bằng Tiếng Việt.

Theo toàn quyền quyết định của Investing.com, thủ phạm gây ra thư rác hay có hành động lạm dụng sẽ bị xóa khỏi trang và bị cấm đăng nhập trong tương lai.

Viết suy nghĩ của bạn ở đây
 
Có chắc chắn bạn muốn xóa biểu đồ này không?
 
Đăng
Cũng đăng trên :
 
Thay thế biểu đồ đính kèm bằng một biểu đồ mới ?
1000
Bạn tạm thời không thể bình luận do đã có báo cáo tiêu cực từ người dùng. Nhân viên điều phối trang của chúng tôi sẽ xem xét trạng thái của bạn.
Vui lòng chờ một phút trước khi gửi lại lời bình.
Cám ơn lời bình của bạn. Vui lòng lưu ý rằng lời bình của bạn đang chờ các điều phối viên của chúng tôi phê duyệt.​ Do đó, sẽ mất một lúc sau lời bình mới được hiển thị trên trang web của chúng tôi.
 
Có chắc chắn bạn muốn xóa biểu đồ này không?
 
Đăng
 
Thay thế biểu đồ đính kèm bằng một biểu đồ mới ?
1000
Bạn tạm thời không thể bình luận do đã có báo cáo tiêu cực từ người dùng. Nhân viên điều phối trang của chúng tôi sẽ xem xét trạng thái của bạn.
Vui lòng chờ một phút trước khi gửi lại lời bình.
Thêm Biểu Đồ vào Bình Luận
Xác nhận tác vụ chặn

Bạn có chắc là bạn muốn chặn %USER_NAME% không?

Khi làm vậy, bạn và %USER_NAME% sẽ không thể xem bất cứ bài đăng nào của nhau trên Investing.com.

%USER_NAME% đã được thêm thành công vào Danh sách chặn

Vì bạn vừa mới hủy chặn người này, nên bạn phải đợi 48 tiếng thì mới có thể khôi phục lại trạng thái chặn.

Báo cáo bình luận này

Tôi cảm thấy bình luận này là:

Bình luận bị gắn cờ

Cám ơn!

Báo cáo của bạn đã được gửi tới người điều phối trang để xem xét
Miễn trừ Trách nhiệm: Công ty TNHH Fusion Media lưu ý người sử dụng rằng các dữ liệu trên trang web này không nhất thiết là theo thời gian thực hoặc chính xác. Tất cả các Hợp Đồng CFDs (cổ phiếu, chỉ số, hợp đồng tương lai) và giá cả Forex không được cung cấp bởi các sở giao dịch mà bởi các nhà tạo lập thị trường, và như vậy giá có thể không chính xác và khác với giá thực tế trên thị trường, nghĩa là giá cả chỉ mang tính biểu thị và không thích hợp cho các mục đích giao dịch. Vì vậy Công ty TNHH Fusion Media hoàn toàn không chịu trách nhiệm cho bất kỳ sự thua lỗ kinh doanh nào có thể xảy ra khi bạn sử dụng dữ liệu này.
Công ty TNHH Fusion Media hoặc bất kỳ ai luên quan đến công ty TNHH Truyền thông Fusion sẽ không chịu trách nhiệm cho bất kỳ thất thoát hoặc tổn thất nào do việc tin cậy vào thông tin bao gồm dữ liệu, báo giá, biểu đồ và các tính hiệu mua/bán trên trang web này. Vui lòng lưu ý đến rủi ro và chi phí đi cùng với việc giao dịch các thị trường tài chính, là một trong những hình thức đầu tư rủi ro cao nhất có thể có.
Đăng ký với Google
hoặc
Đăng ký bằng Email