Sự thống trị của đồng USD đang ngày càng lung lay?

Liệu đồng đô la Mỹ có bị đánh mất sự thống trị của mình trong thời gian tới?

Nhìn vào các tiêu chí xác định vị thế thống trị của đồng đô la Mỹ, chúng ta có thể thấy vị trí độc tôn của đồng đô la Mỹ vẫn được duy trì mặc dù đang yếu dần đi. Năm trong số 6 dữ liệu theo dõi đều thể hiện sự thống trị này:

Theo số liệu thu thập của Bloomberg, tỷ lệ dự trữ đồng USD toàn cầu sụt giảm từ 71% từ đầu thế kỷ 21 đã giảm xuống còn 56% với sự gia tăng của đồng tiền khác như EUR, EUR và CNY. Tỷ lệ 56% vẫn là một tỷ lệ rất lớn mà không có đồng tiền nào có thể khoả lấp được khoảng trống như vậy.

Tính theo phương tiện để trao đổi, với khả năng giao dịch trong thương mại quốc tế cao nhất, tỷ trọng giao dịch bằng đồng đô la Mỹ còn ngày càng tăng lên (tỷ trọng tăng lên 49.6% từ 46.5%). Điều này thúc đẩy bởi tăng trưởng mạnh mẽ của nền kinh tế Mỹ so với nền kinh tế Châu Âu (đồng tiền có tỷ trọng trong giao dịch thương mại đứng thứ hai với 36.9% hiện tại)

 Ngoài ra, các doanh nghiệp phát hành chứng khoán nợ quốc tế cũng thường sử dụng đồng USD làm phương tiện phát hành với tỷ lệ vẫn duy trì lớn nhất sau 25 năm với tỷ lệ lên tới 45.3%. USD như là một chuẩn mực thu hút nhà đầu tư quốc tế bên cạnh đồng EUR bởi đây là các thị trường tài chính lớn nhất thế giới, nơi các quỹ đầu tư, tổ chức tài chính hàng đầu đang hoạt động và đầu tư ra khắp thế giới. Việc niêm yết cổ phiếu lên sàn chứng khoán Mỹ như NASDAQ, DJ, S&P như một minh chứng thành công của các công ty khi vươn ra thế giới.

Hình 1: Các yếu tố quan sát vị thế của đồng đô la Mỹ

Tuy nhiên, gần đây, vàng nổi lên như là một loại tài sản tích luỹ thay thế đối với đồng USD với nhiều nguyên nhân khác nhau.

Hình 2: Tỷ trọng nắm giữ vàng và trái phiếu Hoa Kỳ trên tổng dự trữ quốc gia (%)

Theo dữ liệu thu thập từ Tavi Costa, năm 2025 đánh dấu một năm tỷ lệ dự trữ vàng trong ngân khố của các NHTW trên thế giới đã quay trở lại mức cao hơn giá trị Trái phiếu kho bạc Mỹ lần đầu tiên kể từ năm 1996 nhờ việc tăng giá phi mã của vàng bên cạnh đà tích luỹ mạnh mẽ của các NHTW.

Hình 3: Nhu cầu vàng vật chất (tấn)

Trong 3 năm trở lại đây, tốc độ tích luỹ của các NHTW trên thế giới tăng rất mạnh lên hơn 1000 tấn vàng/năm, và trong 9T đầu năm 2025, các NHTW tiếp tục duy trì tốc độ này với hơn 730 tấn vàng. Điều này được kích hoạt bởi sự phong toả hoàn toàn tài sản của Nga sau chiến tranh với Ukraina từ năm 2022 làm xói mòn niềm tin của thị trường đối với tài sản bằng đồng USD có còn là một loại tài sản phi rủi ro và không chịu tác động bởi chính trị nữa hay không. Như vậy, họ cần có một loại tài sản không gặp rủi ro về đối tác mà Vàng ở đây là một loại tài sản vật lý, không thể gặp các rủi ro phong toả như trên.

Ngoài ra, sự đe doạ về tính độc lập của Fed trước các áp lực của Tổng thống Donald Trump đối với quan chức Fed nhằm đưa vào những người nghiêng về mình nhiều hơn vào HĐQT của Fed khiến cho các chính sách tiền tệ mang hơi hướng của chính trị nhiều hơn, thách thức sự độc lập của Fed và làm gia tăng rủi ro cho việc nắm giữ trái phiếu kho bạc Mỹ.

Đồng thời, các NHTW cũng bắt đầu lo ngại về nợ chính phủ liên bang của Hoa Kỳ. Hiện tại con số nợ công đã lên tới hơn 36 nghìn tỷ USD tức ở mức gần 119% GDP vào cuối Q2.2025, gia tăng đáng kể trước dịch covid 19 với mức 106%. Nếu mức nợ công tăng trưởng đều đặn với hệ quả từ việc bội chi ngân sách liên tục có thể dẫn đến rất nhiều hậu quả đáng lo ngại đối với nền kinh tế Mỹ. Khi các người nắm giữ đánh giá rủi ro tăng dần, họ sẽ yêu cầu lợi suất cao hơn nhiều, từ đó sẽ khiến cho mặt bằng lãi suất trong nước gia tăng đặc biệt là lãi vay (tại Hoa Kỳ có mức cho vay thế chấp với lãi suất cố định 30 năm được xây dựng chủ yếu dựa trên mức lợi tức trái phiếu chính phủ dài hạn), gây áp lực lớn cho người dân

Hình 4: Nợ công/GDP của Hoa Kỳ (%)

Các loại hình tài sản mới nổi cũng có thể đe doạ sự thống trị của đồng đô la Mỹ như các đồng tiền kỹ thuật số của các NHTW (CBDC) của Bahamas, Jamaica và Nigeria đã chính thức đi vào hoạt động hay như e-CNY của Trung Quốc hay đã được thử nghiệm rộng rãi với giá trị giao dịch lên tới 280 tỷ USD đến nay. Các CBDC trong tương lai giúp việc thanh toán xuyên biên giới tức thì và giám sát được hoạt động rửa tiền dễ dàng hơn.

Tuy nhiên, trên lĩnh vực tiền mã hoá, Hoa Kỳ cũng khá nhanh chân khi thông qua GENIUS Act, bắt buộc các đồng tiền stable coin phải được đảm bảo 1:1 với tiền mặt (USD), Trái phiếu chính phủ Mỹ hoặc là hợp đồng repo Tín phiếu kho bạc. Thông qua đó nhu cầu của đồng đô la vẫn sẽ tiếp tục duy trì thế lớn nhất trong loại hình tài sản mới nổi này.

Hiện tại, việc mua bán các đồng tiền số sẽ chủ yếu thông qua các đồng stable coin mà ở đây chủ yếu là USDT và USDC đến từ các tổ chức tư nhân Tether và Centre với tổng vốn hoá hiện tại lên tới 260 tỷ USD với giá trị giao dịch năm 2024 đã đạt tới 28 nghìn tỷ USD, lớn hơn cả 2 tổ chức thanh toán hàng đầu là VISA và MasterCard cộng lại trong năm 2024. Mặc dù con số này mới chỉ chiếm chưa tới 1% trên tổng M2 toàn cầu nhưng tương lai nếu kênh này phát huy được tiềm năng thì đồng USD vẫn sẽ giữ một vai trò quan trọng nhất.

Trong khi các quốc gia BRICS đang cố gắng xây dựng một hệ thống mới, do nhà nước kiểm soát để vượt qua đồng đô la, thì khu vực tư nhân đã xây dựng xong một đường ray thanh toán 24/7, tức thì, toàn cầu và hiệu quả cao.

Như vậy, vị thế đồng đô la Mỹ dù vẫn mang tính độc tôn nhưng phải đối mặt với nhiều thách thức từ cả bên trong lẫn bên ngoài như Một chiến dịch chiến lược, địa chính trị do khối BRICS+ lãnh đạo, được xúc tác bởi các lệnh trừng phạt năm 2022, nhằm xây dựng một hệ thống tài chính song song, phi đô la. Còn từ bên trong, một sự xói mòn lòng tin tự gây ra bởi quỹ đạo tài chính không bền vững của Mỹ và rối loạn chức năng chính trị sâu sắc, lần đầu tiên, đã khiến các thị trường định giá rủi ro tập trung vào Hoa Kỳ thay vì vị thế "nơi trú ẩn an toàn" của đồng đô la. Thách thức cũng đến từ nhiều loại tài sản thay thế khác như Vàng - một loại tài sản lưu trữ giá trị hay tiền điện tử với dự án mBridge - kẻ thách thức công nghệ nhưng Stable coin có thể là bước đi dẫn đầu của Mỹ trên thị trường điện tử khiến cho đồng đô la Mỹ vẫn duy trì được vị thế thông qua các loại hình tài sản mới.